Ovaj tekst donosi uvid u rane pokušaje političkog artikuliranja albanskog nacionalnog programa kroz kontakte sa Austro-Ugarskom monarhijom, ali i otkriva kako su evropske sile počele oblikovati strategije prema prostoru Albanije i šireg regiona.
Artur Vrekaj
U proljeće 1896. godine, albanski nacionalist Ferit Vlora sastao se sa austro-ugarskim ambasadorom u Istanbulu, Heinrichom Caliceom, kako bi iznio svoje stavove o planovima Ballhausplatza, odnosno Ministarstva vanjskih poslova Austro-Ugarske.
Ferit Vlora je zahvalio Austro-Ugarskoj na njenoj ulozi prema muslimanima u Bosni i Hercegovini. Monarhija je nastojala zadobiti povjerenje albanskih muslimana. Tokom susreta, Vlora je predao memorandum ambasadoru Caliceu. Ovaj dokument bio je izuzetno važan, bez pretjerivanja.
Jedan visoki zvaničnik Osmanskog carstva, poput Ferita Vlore, obraćao se jednoj evropskoj hrišćanskoj sili tražeći zaštitu za albanski narod, koji je većinski bio muslimanski.
Memorandum Ferita Vlore bio je u suštini detaljan politički plan i kasnije je poslužio kao osnova programa Bečke konferencije 1896. godine i tzv. „Albanskih akcionih planova“, koji su proizašli iz ove konferencije.
Vlora je zatražio da austro-ugarsko Ministarstvo vanjskih poslova preuzme ulogu zaštitnika Albanaca od balkanskih Slavena, kao i da započne dosljednu albansku politiku protiv pritisaka Visoke porte nad Albancima, u cilju zaštite albanskog naroda.
Ova intervencionistička politika Austro-Ugarske imala je i vojnu i ekonomsku dimenziju.
Ferit Vlora je predložio da se austrijski ratni brodovi češće pojavljuju u albanskim lukama, te da Austro-Ugarska dobije koncesije za izgradnju i upravljanje željeznicom na istočnoj obali Jadrana.
Do 1896. godine, u okviru tzv. katoličkog protektorata, samo su katolički Albanci iz sjeverne Albanije spadali pod jurisdikciju Beča.
Dana 17. novembra, te 8. i 23. decembra 1896. godine, u Beču je održana konferencija o Albaniji, s ciljem razmatranja nove albanske politike.
Na sastancima su učestvovali ministri Agenor Goluchowski i Benjamin Kállay, kao i niz pozvanih eksperata.
Ko su bili učesnici konferencije?
Julius von Sundenhorst bio je bivši student Orijentalne akademije u Beču, institucije koja je školovala konzule, prevodioce i ekonomiste. Bio je vodeći zvaničnik Ministarstva vanjskih poslova i priznat stručnjak za albansko pitanje, ali i međunarodni autoritet za Osmansko carstvo, trgovinu Istoka, Levant i Siriju.
Norbert Schmucker, također bivši student iste akademije, služio je u više konzularnih predstavništava u Albaniji od 1881. do 1893. godine.
Adalbert Fuchs, šef odjela za kolonijalnu politiku, bio je pozvan od strane Ministarstva vanjskih poslova.
Benjamin Kállay doveo je Lajosa Thalloczyja, eksperta za Orijent, Bosnu i Hercegovinu i Albaniju.
Generalni konzul u Skadru, Theodor Ippen, bio je pozvan zbog svog iskustva, uključujući i djelovanje kao civilni diplomata u Novopazarskom sandžaku.
Julios Pisko, nakon završetka Orijentalne akademije, služio je kao konzul u Beogradu, Bosni i Hercegovini i geografskoj Albaniji.
Ambasador Heinrich Calice preporučio je organizatorima konferencije albanskog svećenika Prenka Dočija.
Prenk Doči bio je učesnik ustanka Lidhja e Prizrenit protiv Osmanlija. Izbjegao je pogubljenje bjekstvom u Rim uz pomoć austro-ugarskog konzularnog servisa.
U Rimu je radio kao sekretar kardinala Antonio Agliardi, te kao papinski delegat u Kanadi i Indiji, gdje je radio na reorganizaciji Katoličke crkve.
Calice i Doči razvili su blisku saradnju, posebno tokom Balkanskih ratova, kada je Doči djelovao kao nuncij u Beču. Doči se predstavljao kao jedan od papinskih eksperata za Albaniju.
Kao dio albanske inicijative, Prenk Doči je 1897. godine napisao memorandum za austro-ugarsko Ministarstvo vanjskih poslova, u kojem je iznio konkretne prijedloge o organizacionom potencijalu Albanije kao države.
Njegovi prijedlozi uključivali su stvaranje katoličke kneževine u sjevernoj Albaniji kao autonomne administrativne jedinice, formalno podređene Visokoj porti, a faktički zavisne od Austro-Ugarske.
Analiza tih prijedloga sugerira da je Doči bio inspiriran modelima upravljanja koje je Katolička crkva razvila u Indiji.
Zabilješke sa Bečke konferencije pokazuju da su Ministarstvo vanjskih poslova i Ministarstvo finansija Austro-Ugarske imali različite, ali komplementarne strateške uloge u kreiranju nove politike prema Albaniji.
Ovaj tekst zasnovan je na naučnom radu sa arhivskom građom iz arhiva Austro-Ugarske monarhije, autora K. Degovicsa.
Discussion about this post