Emrat e vendeve nuk janë vetëm shenja gjeografike. Ata bartin kujtesë historike, gjurmë gjuhësore dhe dëshmi të popullsive që kanë jetuar aty ndër shekuj. Një ndër rastet më domethënëse në Sanxhak është Peshteri (Pešter)– krahinë e njohur për shtrirjen e saj të gjerë, për jetën baritore dhe për praninë e hershme shqiptare.
Edhe sot, në disa zona të kësaj treve, ruhen gjurmë të gjuhës shqipe, toponime të vjetra dhe kujtesa familjare për prejardhjen shqiptare të shumë fiseve. Në tekstin e tij interesant, autori Dr. Esad Kučević trajton emrin “Pešter” jo vetëm si term gjuhësor, por si identitet që zgjat në kohë.
Peshteri – emër që jeton me popullin
Në gjuhën popullore të banorëve vendas, Peshteri (Peshtera popullata shqiptare v.e redaksisë) përdoret si emër i gjinisë femërore dhe ka formën e vet tradicionale në përdorim të përditshëm. Banorët vendas nuk thonë sipas normave të jashtme “na Pešteru”, por përdorin trajta që lidhen me traditën e tyre gjuhësore. Kjo tregon se emri nuk është vetëm hartë, por pjesë e kulturës së folur.
Autori thekson se shumë institucione të mëvonshme, sidomos mediat shtetërore serbe, e kanë ndryshuar përdorimin tradicional, duke e paraqitur emrin ndryshe nga forma vendore. Por populli i Peshterit e ruan ende mënyrën e vet të të folurit.
Krahinë e banuar me fise shqiptare
Peshteri historikisht ka qenë zonë ku kanë jetuar dhe lëvizur shumë fise shqiptare, sidomos nga Malësia e Veriut, Rozhaja, Bihori, Rugova, Shala, Kelmendi, Hoti, Kuçi dhe vise të tjera etnike shqiptare. Lëvizjet sezonale, kullotat dhe lidhjet tregtare e bënë këtë pllajë pjesë të hapësirës etnike shqiptare.
Shumë familje të sotme në Peshter ruajnë:mbiemra me prejardhje shqiptare, zakone të vjetra malësore, kujtesë për gjyshërit që flisnin shqip, toponime me rrënjë shqipe, lidhje farefisnore me Kosovën, Rozhajën dhe Malësinë.
Në disa fshatra, sidomos tek gjeneratat e vjetra, gjuha shqipe ende gjallon, qoftë si komunikim aktiv, qoftë në fjalor familjar dhe shprehje të trashëguara.
Emri si dëshmi historike
Kur një emër mbijeton shekuj, ai bëhet dokument më vete. “Peshteri” nuk është thjesht pllajë apo rajon; është dëshmi e shtresimeve historike të Sanxhakut. Në të ndërthuren shqiptarë, boshnjakë, myslimanë vendas dhe ndikime të ndryshme politike, por kujtesa popullore ruan më gjatë se administrata.
Autori e mbyll tekstin me idenë se ajo që kujton, zgjat dhe mbetet. Pikërisht kjo vlen edhe për Peshterin.
Përfundim
Peshteri është më shumë se emër gjeografik – është kujtesë e gjallë e një treve ku shqiptarët kanë lënë gjurmë të thella demografike, kulturore dhe gjuhësore. Në kohën kur shumë identitete po zbehen, ruajtja e së vërtetës historike për Peshterin është detyrë kulturore dhe shkencore.
Sepse emrat nuk gënjejnë: ata tregojnë kush ka jetuar, kush ka folur dhe kush ka mbetur.
Peshteri kujton. Peshteri zgjat. Peshteri mbetet.
DardaniaPress.net
Discussion about this post