Ky artikull analizon hapësirën juridike të veprimit të Shteteve të Bashkuara në këtë ngushticë në dritën e Karta e Kombeve të Bashkuara dhe Konventa e OKB-së për të Drejtën e Detit (UNCLOS), duke argumentuar se e drejta ndërkombëtare lejon masa mbrojtëse detare, por ndalon çdo formë kontrolli unilateral mbi një ngushticë ndërkombëtare.¹
1. Hyrje
Ngushticat ndërkombëtare janë hapësira juridike ku sovraniteti territorial i shteteve bregdetare dhe interesi i komunitetit ndërkombëtar për liri lundrimi ndërthuren në mënyrë të vazhdueshme dhe shpesh konfliktuale. Në rastin e Hormuzit, kjo ndërthurje merr dimension strategjik global për shkak të varësisë së tregjeve ndërkombëtare nga transporti i naftës dhe gazit natyror.
E drejta ndërkombëtare nuk operon si ndalim absolut i përdorimit të forcës, por si një sistem i strukturuar përjashtimesh të kufizuara, ku përdorimi i forcës lejohet vetëm në kushte të ngushta të vetëmbrojtjes dhe proporcionalitetit.²
2. Ndalimi i përdorimit të forcës si normë themelore
Neni 2(4) i Karta e Kombeve të Bashkuara ndalon kërcënimin ose përdorimin e forcës në marrëdhëniet ndërkombëtare. Ky rregull konsiderohet në doktrinë si normë imperative e së drejtës ndërkombëtare (jus cogens), duke krijuar detyrime erga omnes për të gjitha shtetet.
Në literaturën klasike, Brownlie dhe Crawford e trajtojnë këtë normë si një “constitutional principle” të sistemit ndërkombëtar modern, që kufizon në mënyrë strukturore çdo përdorim unilateral të forcës³.
3. Vetëmbrojtja si përjashtim i kufizuar
Sipas nenit 51 të Kartës së OKB-së, vetëmbrojtja lejohet vetëm në rast të një “sulmi të armatosur”. Në çështjen Nicaragua v. United States (1986), Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë theksoi se jo çdo përdorim force përbën sulm të armatosur dhe se kërkohet një nivel i caktuar intensiteti dhe pasojash juridikisht të verifikueshme⁴.
Në mënyrë të ngjashme, në çështjen Oil Platforms (Iran v. United States), Gjykata vlerësoi se çdo veprim në vetëmbrojtje duhet të përmbushë testin e domosdoshmërisë dhe proporcionalitetit⁵.
3.1 Standardi Caroline
Doktrina klasike Caroline vendos tre kritere themelore:
•domosdoshmëri e menjëhershme
•mungesë alternativash paqësore
•proporcionalitet strikt⁶
Ky standard mbetet baza e interpretimit të vetëmbrojtjes në të drejtën zakonore ndërkombëtare.
3.2 Vetëmbrojtja në mjedisin detar
Në kontekst detar, vetëmbrojtja merr formën e:
•mbrojtjes së anijeve civile dhe tregtare
•reagimit ndaj minave detare
•neutralizimit të sulmeve të menjëhershme
Megjithatë, këto veprime janë gjithmonë reaktive dhe nuk krijojnë kompetencë për kontroll territorial mbi hapësira detare ndërkombëtare.
4. Regjimi i kalimit tranzit
Sipas Konventa e OKB-së për të Drejtën e Detit (UNCLOS), ngushticat ndërkombëtare si Hormuzi janë subjekt i regjimit të “kalimit tranzit” (arts. 38–44). Ky regjim garanton:
•liri lundrimi dhe fluturimi të pandërprerë
•ndalim të pezullimit të kalimit
•kufizim të kompetencave të shteteve bregdetare
Sipas Nordquist et al., ky regjim është “essential for the stability of global maritime navigation”⁷.
5. Masat e lejuara të shteteve të treta (SHBA)
5.1 Eskortimi i anijeve
Eskortimi i anijeve civile përbën një masë mbrojtëse preventive që synon garantimin e sigurisë së lundrimit ndërkombëtar. Praktika e Operation Earnest Will tregon se shtetet mund të shoqërojnë anije tregtare në zona me rrezik të lartë⁸.
5.2 Operacionet kundër minave detare
Sipas Manuali i Sanremos mbi të Drejtën e Luftës Detare, minat detare konsiderohen armë me efekt indiscriminant dhe kërkojnë respektim strikt të parimeve të dallimit dhe proporcionalitetit⁹.
Operacionet e çminimit janë të ligjshme kur synojnë rikthimin e sigurisë së lundrimit ndërkombëtar¹⁰.
5.3 Përdorimi i forcës
Përdorimi i forcës në det është i lejueshëm vetëm në kushte emergjente, kur:
•ekziston kërcënim i menjëhershëm
•nuk ka alternativë tjetër efektive
•reagimi është proporcional dhe i kufizuar
Ky kufizim është konfirmuar në jurisprudencën e ICJ dhe në praktikën shtetërore moderne.
5.4 Vetëmbrojtja kolektive
Neni 51 i Kartës së OKB-së lejon vetëmbrojtjen kolektive, duke mundësuar veprime të përbashkëta për mbrojtjen e lirisë së lundrimit dhe sigurisë detare globale¹¹.
6. Analizë krahasuese e ngushticave strategjike
Kanali i Suezit operon mbi një regjim neutraliteti historik të garantuar ndërkombëtarisht.
Ngushtica e Malakës është shembull i patrullimit të përbashkët rajonal kundër piraterisë.
Ngushtica e Gjibraltarit përfaqëson një balancë të qëndrueshme midis sovranitetit shtetëror dhe lirisë së lundrimit.
Në krahasim, Hormuzi mbetet rast unik për shkak të militarizimit të lartë dhe mungesës së një mekanizmi neutral ndërkombëtar¹².
Përfundim
E drejta ndërkombëtare krijon një strukturë të balancuar në Ngushticën e Hormuzit:
•lejon masa mbrojtëse dhe operative detare
•por ndalon çdo formë kontrolli unilateral ose bllokadë të përgjithshme
Në këtë kuptim, SHBA nuk vepron si sovran territorial mbi ngushticën, por si aktor garantues i lirisë së lundrimit dhe sigurisë kolektive ndërkombëtare.
Fusnota:
1.U.N. Charter art. 2(4); UNCLOS (1982).
2.U.N. Charter art. 51.
3.Brownlie; Crawford, International Law.
4.Nicaragua v. United States (1986) ICJ.
5.Oil Platforms (Iran v. United States) (2003) ICJ.
6.R.Y. Jennings, The Caroline Case (1837–38).
7.Nordquist et al., UNCLOS Commentary.
8.Operation Earnest Will (1987–88).
9.San Remo Manual (1994).
10.ICRC Commentary on San Remo Manual.
11.U.N. Charter art. 51 (collective self-defense).
12.Christine Gray, International Law and the Use of Force.
Vendi i Lekës;13.04.2026
Isuf
International Law and the Use of Force in the Strait of Hormuz: Limits Between Self-Defense and the Prohibition of Unilateral Control
Isuf B.Bajrami
The Strait of Hormuz represents one of the most critical nodes of the global maritime trade and energy system, where the law of the sea and the law of the use of force are directly intertwined. This article analyzes the legal scope of United States action in this strait in light of the United Nations Charter and the United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS), arguing that international law permits maritime protective measures but prohibits any form of unilateral control over an international strait.¹
1. Introduction
International straits are legal spaces where the territorial sovereignty of coastal states and the interest of the international community in freedom of navigation continuously and often conflictually intersect. In the case of Hormuz, this intersection takes on a global strategic dimension due to the dependence of international markets on oil and natural gas transportation.
International law does not operate as an absolute prohibition on the use of force, but as a structured system of narrowly defined exceptions, where the use of force is permitted only under strict conditions of self-defense and proportionality.²
2. The Prohibition of the Use of Force as a Fundamental Norm
Article 2(4) of the United Nations Charter prohibits the threat or use of force in international relations. This rule is considered in doctrine as a peremptory norm of international law (jus cogens), creating erga omnes obligations for all states.
In classical literature, Brownlie and Crawford treat this norm as a “constitutional principle” of the modern international legal system, which structurally limits any unilateral use of force.³
3. Self-Defense as a Narrow Exception
Under Article 51 of the Charter, self-defense is permitted only in the case of an “armed attack.” In Nicaragua v. United States (1986), the International Court of Justice emphasized that not every use of force constitutes an armed attack and that a certain threshold of intensity and legally verifiable consequences is required.⁴
Similarly, in Oil Platforms (Iran v. United States), the Court held that any act of self-defense must satisfy the test of necessity and proportionality.⁵
3.1 The Caroline Standard
The classical Caroline doctrine establishes three fundamental criteria:
•immediate necessity
•absence of peaceful alternatives
•strict proportionality⁶
This standard remains the basis for interpreting self-defense in customary international law.
3.2 Self-Defense in the Maritime Environment
In the maritime context, self-defense takes the form of:
•protection of civilian and commercial vessels
•response to naval mines
•neutralization of imminent threats
However, these actions are always reactive and do not create competence for territorial control over international maritime spaces.
4. The Transit Passage Regime
Under the United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS), international straits such as Hormuz are subject to the regime of “transit passage” (Articles 38–44). This regime guarantees:
•freedom of navigation and overflight
•prohibition of suspension of passage
•limitation of coastal state powers
According to Nordquist et al., this regime is “essential for the stability of global maritime navigation.”⁷
5. Permissible Measures by Third States (United States)
5.1 Escorting of Vessels
Escorting civilian vessels constitutes a preventive protective measure aimed at ensuring the safety of international navigation. The practice of Operation Earnest Will demonstrates that states may accompany commercial vessels in high-risk areas.⁸
5.2 Counter-Mine Operations
According to the San Remo Manual on International Law Applicable to Armed Conflicts at Sea, naval mines are considered indiscriminate weapons and require strict compliance with the principles of distinction and proportionality.⁹
Mine clearance operations are lawful when aimed at restoring the safety of international navigation.¹⁰
5.3 Use of Force
The use of force at sea is permitted only under emergency conditions, where:
•an imminent threat exists
•no other effective alternative exists
•the response is proportionate and limited
This restriction has been confirmed in ICJ jurisprudence and modern state practice.
5.4 Collective Self-Defense
Article 51 of the Charter also permits collective self-defense, enabling coordinated actions for the protection of freedom of navigation and global maritime security.¹¹
6. Comparative Analysis of Strategic Straits
The Suez Canal operates under a historically guaranteed regime of international neutrality.
The Strait of Malacca is an example of regional cooperative patrols against piracy.
The Strait of Gibraltar represents a stable balance between state sovereignty and freedom of navigation.
In comparison, Hormuz remains a unique case due to its high militarization and the absence of a neutral international mechanism.¹²
Conclusion
International law creates a balanced structure in the Strait of Hormuz:
•it permits defensive and operational maritime measures
•it allows mine clearance and proportionate response
•but it prohibits unilateral control or a general blockade of the strait
In this sense, the United States does not act as a territorial sovereign over the strait, but as a guarantor of freedom of navigation and collective international security.
Footnotes:
1.U.N. Charter art. 2(4); UNCLOS (1982).
2.U.N. Charter art. 51.
3.Brownlie; Crawford, International Law.
4.Nicaragua v. United States (1986) ICJ.
5.Oil Platforms (Iran v. United States) (2003) ICJ.
6.R.Y. Jennings, The Caroline Case (1837–38).
7.Nordquist et al., UNCLOS Commentary.
8.Operation Earnest Will (1987–88).
9.San Remo Manual (1994).
10.ICRC Commentary on San Remo Manual.
11.U.N. Charter art. 51 (collective self-defense).
12.Christine Gray, International Law and the Use of Force.
The Land of Leka;13.04.2026
Discussion about this post