Në historinë moderne të Ballkanit ka rajone që shpesh janë trajtuar si periferi, megjithëse në realitet kanë pasur rol vendimtar në zhvillimet politike dhe ushtarake të kohës. Një ndër to është padyshim Sanjak of Novi Pazar – Sanxhaku i Pazarit të Ri..
Një dokument zyrtar britanik i periudhës së Luftës së Parë Botërore, me titull A Handbook of Serbia, Montenegro, Albania and Adjacent Parts of Greece, i përgatitur nga Admiralty britanik, e paraqet Sanxhakun jo si krahinë të parëndësishme, por si zonë me peshë të madhe strategjike në Ballkan.
Sanxhaku si barrierë ndërmjet Serbisë dhe Malit të Zi
Sipas këtij dokumenti, Austria-Hungary këmbënguli që Perandoria Osmane ta mbante nën kontroll Sanjak of Novi Pazar, me qëllim që të pengohej bashkimi territorial ndërmjet Serbia dhe Mali i zi.
Kjo do të thotë se Sanxhaku shihej si një brez tampon, i aftë të ndryshonte ekuilibrat rajonalë.
Pra, në sytë e diplomacisë evropiane, Sanxhaku kishte rëndësi shumë më të madhe sesa madhësia e tij territoriale.
Pazari i Ri – Novi Pazari – nyje strategjike ballkanike
Vetë përdorimi i termit Sanjak of Novi Pazar tregon se Pazari i Ri njihej ndërkombëtarisht si qendra kryesore e rajonit.
Pozita gjeografike e Pazarit të Ri e vendoste qytetin në një pikë kyçe ndërmjet:
- Kosovo
- Bosnia and Herzegovina
- Montenegro
- Serbisë qendrore
Kush kontrollonte Novi Pazarin, kishte ndikim në rrugët tokësore që lidhin lindjen dhe perëndimin e Ballkanit.
Copëtimi i Sanxhakut pas 1912–1913
Dokumenti britanik shënon se pas Luftërave Ballkanike, Mali i Zi fitoi një pjesë të Sanxhakut, ndërsa pjesa tjetër mbeti nën administrimin serb.
Kjo konfirmon nga një burim ndërkombëtar se rajoni u nda politikisht midis dy shteteve, duke humbur unitetin e tij historik.
Pasojat e këtij copëtimi u ndien për dekada:
- ndarje administrative
- ndryshime demografike
- migrime
- dobësim ekonomik
- shkëputje e lidhjeve tradicionale rajonale
Pse ky dokument ka rëndësi sot?
Sepse tregon se Sanxhaku nuk ishte “cep i harruar” i Ballkanit, por një hapësirë ku përplaseshin interesat e:
- Perandorisë Osmane
- Austria-Hungary
- Serbia
- Mali i Zi
- diplomacisë britanike
Në shumë raste, historia lokale e Sanxhakut është nënvlerësuar, por dokumente të tilla dëshmojnë të kundërtën.
Përfundim
Kur Londra zyrtare hartonte manuale strategjike për Ballkanin, Sanxhaku përfshihej si zonë me rëndësi të veçantë. Ai shërbeu si barrierë politike, si korridor territorial dhe si pikë kyçe gjeopolitike.
Prandaj, historia e Sanxhakut nuk është histori periferie — është histori qendre.
/Ismet Azizi/
Discussion about this post