U savremenoj srpskoj historiografiji, Vladan Jovanović se smatra jednim od najozbiljnijih i najuravnoteženijih autora koji se bave pitanjima vezanim za Kosovo i albansko-srpske odnose u periodu nakon Prvog svjetskog rata. Za razliku od tradicionalnih ideoloških pristupa, Jovanović analizira Kačački pokret ne kao kriminalni fenomen, već kao oblik oružanog otpora s političkom i društvenom dimenzijom.
Kačački pokret izvan stereotipa “banditizma”
Jedan od glavnih Jovanovićevih doprinosa je rušenje klasičnog državnog narativa, prema kojem su Kačački definirani jednostavno kao “lopovi” ili “odmetnici”. U svojoj analizi tvrdi da: Kačački su imali široku podršku među stanovništvom; djelovali su na stabilan i teritorijalni način; uživali su društveni legitimitet, posebno u albanskim područjima Kosova.
Prema Jovanoviću, nasilje koje je jugoslovenska država vršila nakon 1918. godine, procesi kolonizacije i administrativne represije stvorili su uslove za pojavu organizovanog oružanog otpora, gdje su Kačaci postali njegovi nosioci.
„Veza između oružanog otpora i politike“:
Ova politička dimenzija Kačačkog pokreta se ogleda i u načinu na koji je tretiran u zvaničnom jugoslovenskom diskursu. Navodeći parlamentarne debate tog vremena, Vladan Jovanović donosi značajan fragment, gdje se odgovornost za oružani otpor direktno pripisuje Kačakima i njihovim političkim pristalicama. Ovaj citat pokazuje da država nije doživljavala Kačake kao obične bandite, već kao dio šireg političkog sukoba, u kojem je albansko političko predstavljanje viđeno kao destabilizirajući faktor.
Na kraju analize parlamentarne debate i državnog diskursa o albanskom otporu, Vladan Jovanović direktno citira političku logiku tog vremena, koja je eksplicitno povezivala Kačački pokret sa albanskom političkom reprezentacijom:
„Prije svega, gospodo, moram pitati, šta je uzrok gore navedenih događaja?
Odgovor je spreman. Kačaci, Kačaci su uzrok.
Ko podržava i pomaže Kačake? Odgovor je: Džemijet.
Ko podržava Džemijet? Vlada.
Zašto? Zato što joj je potreban Džemijet da bi ostala na vlasti.“
(Vladan Jovanović, Kačaci na Kosovu, Peščanik)
Autor naglašava da se Kačački pokret ne može razumjeti bez političkog konteksta tog vremena. Nije to bila spontana pobuna, već instrument političkog pritiska, povezan sa strukturama i idejama usmjerenim na promjenu statusa quo na Kosovu.
U tom smislu, Jovanović vidi Kačački otpor kao dio šireg sukoba između: konsolidujuće jugoslovenske države i albanskog stanovništva koje je ovu državu doživljavalo kao nametnutu vlast.
Zašto je Jovanović važan za albanskog čitaoca
Vrijednost Vladana Jovanovića za albansku javnost leži u činjenici da on: ne negira politički karakter albanskog otpora; prihvata da Kači nisu bili samo kriminalni elementi; Kačinski pokret smješta u historijski, društveni i politički kontekst, a ne u propagandni.
Zbog toga je Jovanović referentni autor i za albanske naučnike, posebno prilikom analize osjetljivih perioda historije Kosova u 20. vijeku.
Discussion about this post