Ismet Azizi
Një burim tepër interesant britanik i përgatitur menjëherë pas Luftës së Dytë Botërore, me titull “Albania – B.R. 542”, përshkruan Shqipërinë jo vetëm nga aspekti gjeografik e politik, por edhe nga ana etnografike. Një nga pjesët më tërheqëse të këtij doracaku është ajo mbi veshjen tradicionale shqiptare, të cilën autorët britanikë e paraqesin me admirim dhe hollësi të veçantë.
Shqipëria e dallimeve krahinore
Sipas raportit britanik, në vitin 1945 Shqipëria ruante ende qartë dallimet tradicionale ndërmjet Gegërisë, Toskërisë dhe Shqipërisë së Mesme, sidomos në mënyrën e veshjes.
Gegët e Veriut
Malësorët gegë përshkruhen me pantallona të leshta shumë të ngushta, të zbukuruara me qëndisje bardh e zi sipas stinëve, me çorape leshi me ngjyra dhe opinga lëkure. Në kokë mbanin kapelë të bardhë konike, ndërsa jeleku dhe dolloma përbënin pjesën kryesore të veshjes mashkullore.
Gratë gege, sipas anglezëve, mbanin pantallona të gjera prej liri ose pambuku, jelek të qëndisur, brez të gjerë me pllaka metalike dhe veshje koke të zbukuruara me monedha në disa fise.
Toskëria dhe eleganca jugore
Në jug, burrat toskë paraqiten me kilota të bardha verës, të errëta dimrit, çorape të kuqe, jelek të leshtë dhe xhaketë të zbukuruar. Për raste ceremoniale përdorej fustanella, të cilën britanikët e shënojnë si pjesë simbolike të veshjes shqiptare.
Gratë toske mbanin ndërresë të gjatë liri, jelek të qëndisur, pallto të bardhë deri në kyçet e këmbëve dhe shami shumëngjyrëshe mbi kokë.
Shqipëria e Mesme
Në zonat qendrore burrat mbanin pantallona të gjera të modelit oriental, jelek dhe xhaketë të zezë të shkurtër. Raporti britanik shënon edhe një detaj interesant: thekët e zinj të xhaketës lidhen në traditë me kujtimin e vdekjes së Gjergj Kastrioti Skënderbeu.
Modernizimi po ndryshonte gjithçka
Autorët britanikë vërejnë se në vitin 1945 kostumet perëndimore po hynin gjithnjë e më shumë në modë, sidomos në qytetet bregdetare. Sipas tyre, kjo po sillte zbehjen graduale të veshjeve popullore dhe dobësimin e zejeve tradicionale si endja dhe qëndisja.
Një dëshmi me vlerë sot
Ky përshkrim britanik ka rëndësi të veçantë, sepse dëshmon se Shqipëria e mesit të shekullit XX ruante ende një pasuri të jashtëzakonshme etnografike. Në një kohë kur shumë popuj të Europës kishin humbur tiparet tradicionale, shqiptarët ende identifikoheshin përmes veshjes krahinore, ngjyrave, simboleve dhe mjeshtërisë artizanale.
Përfundim
Shpesh ne vetë nuk e kuptojmë sa e çmuar ka qenë trashëgimia jonë, derisa e lexojmë me sytë e të huajve. Britanikët e vitit 1945 panë tek Shqipëria një vend të varfër ekonomikisht, por jashtëzakonisht të pasur në kulturë, identitet dhe traditë.
Discussion about this post