Libri i Sadullah Bresotvci, “Marrëdhëniet shqiptare-serbe-malazeze (1830–1878)” (Prishtinë, 1983), përfaqëson një ndër përpjekjet serioze të historiografisë shqiptare për të trajtuar raportet ndërballkanike jashtë skemave të thjeshta konfliktuale. Nënkapitulli për pjesëmarrjen e shqiptarëve në revolucionet ballkanike (serbe, vllahe e greke) paraqet një tezë interesante: shqiptarët, pavarësisht interesave të tyre të veçanta kombëtare, ishin pjesë aktive e valës së madhe çlirimtare kundër Perandorisë Osmane në fillim të shekullit XIX.
Konteksti ndërballkanik dhe ideja e solidaritetit
Autori thekson se rrethanat politike të kohës – sundimi osman dhe përhapja e ideve të Revolucionit Francez – krijuan një klimë solidariteti ndërballkanik. Popujt e rajonit, përfshirë shqiptarët, serbët, grekët dhe vllehët, ndanin një armik të përbashkët dhe, në një masë të caktuar, synime të ngjashme çlirimtare.
Kjo qasje është e rëndësishme sepse relativizon narrativat e mëvonshme nacionaliste që i paraqesin marrëdhëniet shqiptaro-serbe apo shqiptaro-greke si thelbësisht antagoniste që nga fillimi. Bresotvci sugjeron se në fazën e hershme të zgjimit kombëtar ekzistonte një dimension bashkëpunues.
Kryengritja e parë dhe e dytë serbe
Autori përmend pjesëmarrjen e shqiptarëve në Kryengritjen e Parë Serbe (1804–1813), duke theksuar figurën e Kondë Bajraktari (Konda Bimba), si dhe mbështetjen indirekte përmes kryengritjeve shqiptare kundër Portës, si ajo e Kelmendit (1805).
Në Kryengritjen e Dytë Serbe (1815), ai përmend ndihmën e kolonisë shqiptare të Ada Kaleh. Sipas Bresotvcit, lufta e vazhdueshme shqiptare kundër Portës objektivisht e ndihmonte edhe çështjen serbe.
Kjo analizë ka një bazë reale historike, por kërkon nuancim. Pjesëmarrja shqiptare ishte e kufizuar dhe shpesh individuale, jo rezultat i një programi kombëtar shqiptar. Gjithashtu, autori pranon ekzistencën e forcave konservative myslimane (çifligarë), të cilat luftuan kundër kryengritjeve për interesa klasore e fetare.
Revolucioni grek (1821–1829)
Në trajtimin e Revolucionit Grek, autori thekson rolin masiv të shqiptarëve (veçanërisht arvanitasve dhe suliotëve). Figura qendrore është Mark Boçari (Markos Botsaris), i paraqitur si hero popullor.
Bresotvci citon edhe dëshmi evropiane (si Lamartini) për kontributin shqiptar në revolucionin grek, duke theksuar se shqiptarët përbënin një pjesë të konsiderueshme të popullsisë së Greqisë së kohës.
Kjo pjesë përforcon tezën se identitetet në Ballkanin e fillimshekullit XIX ishin më fluide dhe se ndarja e prerë etnike e mëvonshme nuk pasqyron realitetin e kohës.
Kryengritja e Vllahisë (1821)
Autori përmend pjesëmarrjen e shqiptarëve në kryengritjen e Vllahisë dhe përfshirjen e figurave si Naum Veqilharxhi, një nga ideologët e hershëm të Rilindjes Kombëtare Shqiptare.
Ky fakt tregon ndërveprimin e elitave intelektuale shqiptare me lëvizjet revolucionare të rajonit.
Analiza e Bresotvcit nxjerr në pah një dimension shpesh të anashkaluar të historisë ballkanike: bashkëpunimin e hershëm ndërballkanik kundër sundimit osman. Megjithatë, ky bashkëpunim ishte më tepër pragmatik sesa ideologjik dhe nuk arriti të mbijetojë përballë projekteve të mëvonshme shtetformuese me pretendime territoriale mbi hapësirat shqiptare.
Në këtë kuptim, nënkapitulli është i vlefshëm për të kuptuar kompleksitetin e fazës së hershme revolucionare, por duhet lexuar me kujdes kritik dhe në krahasim me zhvillimet e mëvonshme që sollën konfliktet shqiptaro-serbe dhe shqiptaro-greke
Discussion about this post