Në historiografinë bashkëkohore serbe, Vladan Jovanović vlerësohet si një nga autorët më seriozë dhe më të balancuar në trajtimin e çështjeve që lidhen me Kosovën dhe marrëdhëniet shqiptaro-serbe në periudhën pas Luftës së Parë Botërore. Ndryshe nga qasjet tradicionale ideologjike, Jovanoviqi e analizon Lëvizjen Kaçake jo si fenomen kriminal, por si formë rezistence të armatosur me dimension politik dhe shoqëror.
Kaçaqët përtej stereotipit të “banditizmit”
Një nga kontributet kryesore të Jovanović-it është rrëzimi i narrativës klasike shtetërore, sipas së cilës kaçaqët përkufizoheshin thjesht si “hajdutë” apo “odmetnikë”. Në analizën e tij, ai argumenton se: kaçaqët kishin mbështetje të gjerë në popullsi; vepronin në mënyrë të qëndrueshme dhe territoriale; gëzonin legjitimitet shoqëror, sidomos në zonat shqiptare të Kosovës.
Sipas Jovanoviq-it, dhuna e ushtruar nga shteti jugosllav pas vitit 1918, proceset e kolonizimit dhe represioni administrativ krijuan kushtet për lindjen e një rezistence të armatosur të organizuar, ku kaçaqët u shndërruan në bartës të saj.
“Lidhja mes rezistencës së armatosur dhe politikës”:
Këtë dimension politik të Lëvizjes Kaçake e dëshmon edhe mënyra se si ajo trajtohej në diskursin zyrtar jugosllav. Duke cituar debatet parlamentare të kohës, Vladan Jovanović sjell një fragment domethënës, ku përgjegjësia për rezistencën e armatosur i atribuohet drejtpërdrejt kaçaqëve dhe mbështetësve të tyre politikë. Ky citim tregon se shteti nuk i perceptonte kaçaqët si banditë të zakonshëm, por si pjesë të një konflikti politik më të gjerë, në të cilin përfaqësimi politik shqiptar shihej si faktor destabilizues.
Në përfundim të analizës së debatit parlamentar dhe diskursit shtetëror ndaj rezistencës shqiptare, Vladan Jovanović citon drejtpërdrejt logjikën politike të kohës, e cila e lidhte në mënyrë eksplicite Lëvizjen Kaçake me përfaqësimin politik shqiptar:
„Pre svega, gospodo, ja se moram zapitati, koji je uzrok pomenutim događajima?
Odgovor je gotov. Kačaci, kačaci su uzrok.
Ko podržava i pomaže kačake? Odgovor je: Džemijet.
Ko podržava Džemijet? Vlada.
A zašto? Zato što je njoj Džemijet potreban da se održi na vlasti.“
(Vladan Jovanović, Kačaci na Kosovu, Peščanik)
Autori thekson se Lëvizja Kaçake nuk mund të kuptohet pa kontekstin politik të kohës. Ajo nuk ishte një rebelim spontan, por një instrument presioni politik, i lidhur me struktura dhe ide që synonin ndryshimin e status quo-së në Kosovë.
Në këtë kuptim, Jovanović e sheh rezistencën kaçake si pjesë të një konflikti më të gjerë midis: shtetit jugosllav në konsolidim, dhe popullsisë shqiptare që e perceptonte këtë shtet si pushtet të imponuar.
Pse Jovanović është i rëndësishëm për lexuesin shqiptar
Vlera e Vladan Jovanović-it për publikun shqiptar qëndron në faktin se ai: nuk e mohon karakterin politik të rezistencës shqiptare; pranon se kaçaqët nuk ishin thjesht elemente kriminale; e vendos Lëvizjen Kaçake në kontekst historik, social dhe politik, jo propagandistik.
Kjo e bën Jovanoviq-in një autor referencial edhe për studiuesit shqiptarë, veçanërisht kur analizohen periudhat e ndjeshme të historisë së Kosovës në shekullin XX.
Discussion about this post