Pa bujë dhe pa manifestimet madhështore të viteve të kaluara, Dita e Republikës Srpska këtë vit po shënohet në mënyrë dukshëm më të përmbajtur. Nga Sarajeva rikujtohet vazhdimisht se zgjedhja e datës 9 janar është antikushtetuese, ndërsa udhëheqja e entitetit përballet me nevojën për të balancuar mes nacionalizmit të brendshëm dhe presionit të drejtpërdrejtë nga Uashingtoni, shkruan Deutsche Welle.
Programi i sivjetshëm i shënimit të kësaj dite është shpërndarë në disa ditë dhe është përqendruar kryesisht në aktivitete përkujtimore nëpër qytete të ndryshme të Republikës Srpska. Kjo është arsyetuar me zhvillimet e fundit politike: tërheqjen e udhëheqjes së entitetit përballë presioneve, kryesisht amerikane, si dhe arritjen e një marrëveshjeje që çoi në heqjen e sanksioneve.
Mungesa e tubimeve masive dhe e pranisë së zyrtarëve të lartë në ceremonitë qendrore ka sjellë në plan të parë organizatat civile dhe iniciativat lokale, me qëllim që të shmangen përplasjet e drejtpërdrejta me regjimin e sanksioneve ndërkombëtare, thekson DW.
Kjo ndryshim vjen pasi lideri i SNSD-së, Milorad Dodik, vitin e kaluar arriti një lloj marrëveshjeje me administratën amerikane: ai tërhoqi ligjet më kontroverse nga Asambleja Kombëtare e RS-së, premtoi vetëpërmbajtje politike dhe, në këmbim, përfitoi heqjen e sanksioneve personale. Megjithatë, retorika ofensive nuk mungoi plotësisht.
“Më e fortë dhe më lehtake”
“Pavarësisht përpjekjeve për të na përçarë, për të sjellë të huaj apo federalistë sipas shijes së tyre, Republika Srpska në vetëdijen e saj po bëhet çdo ditë më e fortë, më e bukur, më lehtake dhe po shndërrohet në diçka që nuk do të mund të mohohet”, deklaroi kryetari i Asamblesë Kombëtare të RS-së, Nenad Stevandić.
Megjithatë, rezultati është i dukshëm: në vend të manifestimeve grandioze, theksi është vënë te “bashkësia qytetare” dhe programet kulturore. Kritikët e shohin këtë si një tërheqje taktike përballë presioneve nga Uashingtoni.
“Nëse fryti i kësaj qasjeje është vetëm lëshimi politik dhe lehtësimi i pozitës së individëve në majë të pushtetit, e jo i vetë Republikës Srpska, atëherë kemi problem. Përveç nëse ata e barazojnë RS-në me veten e tyre”, thotë komunikologu Mladen Bubonjić.
Këtë vit, retorika është zbutur edhe në mesazhet politike: çështja e referendumit nuk u përmend asnjëherë, ndërsa slogani “Do të jetojë vatra” hoqi fokusin nga mesazhet e forta dhe kërcënuese, të cilat për vite me radhë kanë qenë kryesisht verbale dhe pa mbështetje reale.
Reagime nga komuniteti ndërkombëtar
Megjithatë, kjo nuk mjaftoi që përfaqësuesit e asaj që quhet “bashkësia ndërkombëtare” në Bosnje-Hercegovinë të heshtnin. Nga Zyra e Përfaqësuesit të Lartë u rikujtuan vendimet e mëhershme të Gjykatës Kushtetuese të BiH-së, e cila ka shpallur 9 janarin si datë antikushtetuese.
U theksua se shënimi i kësaj date përbën moszbatim të vendimeve përfundimtare dhe detyruese të Gjykatës Kushtetuese dhe se mosrespektimi i tyre mund të përbëjë vepër penale sipas Kodit Penal të Bosnje-Hercegovinës.
Megjithatë, analistët që kanë ndjekur zbatimin e ligjit gjatë dy viteve të fundit shprehin skepticizëm për efektin real të këtyre paralajmërimeve.
“Çdo vit dëgjojmë të njëjtën histori – se 9 janari është antikushtetues dhe se shkelja e vendimeve të Gjykatës Kushtetuese është vepër penale. Përvoja na mëson se kryerja e veprave penale, sidomos nga politikanët, është bërë diçka normale dhe e pranueshme”, thotë analistja politike Tanja Topić.
Mes Beogradit dhe Uashingtonit
Tërheqja e Dodikut nga skena qendrore e vuri në plan të parë figura të tjera të udhëheqjes së RS-së, megjithëse toni dhe “ngarkesa kombëtare” ishin dukshëm më të ulëta. Kryeministri i RS-së dhe përfaqësues të tjerë theksuan rëndësinë e 9 janarit, duke folur njëkohësisht për “padrejtësitë” e bëra ndaj entitetit.
Në ceremonitë zyrtare mori pjesë edhe kryeministri i Serbisë, me një fjalim formal dhe deklarativ, ndërsa një ton më të ashpër solli zëvendëskryeministri serb Aleksandar Vulin, i cili kritikoi hapur tërheqjen e ligjeve si kusht për heqjen e sanksioneve. Sipas analistëve, kjo sinjalizon një ndryshim të kujdesshëm të qëndrimit të Beogradit.
Traditë apo pragmatizëm
Shënimi i sivjetshëm nxori në pah çarje në narrativën e SNSD-së. Kalimi drejt ngjarjeve të kontrolluara, ku rolin kryesor e marrin shoqatat civile, tregon përpjekjen për të shmangur sanksionet dhe për të ulur tensionet.
“Simbioza” e Dodikut me Perëndimin – premtime, tërheqje ligjesh dhe retorikë e përmbajtur – solli qetësim të përkohshëm, por edhe kritika nga Beogradi dhe nga opozita vendore, e cila e akuzon atë për nënshtrim politik.
“Ky entitet është entitet i të tre popujve, por kjo pushtet nuk e pranon këtë realitet”, thekson nënkryetari i RS-së, Ćamil Duraković.
Përfundim (DardaniaPress.net)
Pavarësisht toneve më të ulëta dhe ceremonive të zbehura, 9 janari mbetet një datë që thellon ndarjet në Bosnje-Hercegovinë. Paralajmërimet e Përfaqësuesit të Lartë dhe reagimet ndërkombëtare përplasen me realitetin politik, ku marrëveshjet pragmatike shpesh peshojnë më shumë se rendi kushtetues.
Kështu, shënimi i këtij viti nuk është vetëm Dita e Republikës Srpska, por një provë politike për Milorad Dodikun: sa gjatë mund të balancojë mes nacionalizmit që e mban në pushtet dhe nevojës për mbijetesë politike në një realitet të ri gjeopolitik.
Burimi: Deutsche Welle
Përgatiti për DardaniaPress.net: Përkthim dhe përshtatje redaksionale
Discussion about this post