Bombardimet e NATO-s mbi Kosovën në vitin 1999 mbeten një nga momentet më të ndërlikuara dhe më të diskutueshme në historinë e afërt të Ballkanit. Përtej debateve politike dhe interpretimeve të ndryshme, ajo periudhë mbetet e gdhendur në kujtesën e atyre që e përjetuan drejtpërdrejt. Në këtë shkrim, Damir Gruda nga Novi Pazari sjell një dëshmi personale dhe të ndjerë mbi përjetimin e bombardimeve, duke ndërthurur kujtesën individuale me reflektimin mbi shkaqet që çuan në atë ndërhyrje. Rrëfimi i tij nuk është vetëm një kujtim, por një thirrje për të parë të kaluarën me më shumë ndershmëri.
Si një boshnjak që e përjetoi të gjithë periudhën e bombardimeve në qytetin dhe vendin e tij, çdo fluturim avioni dhe çdo shpërthim mbetej i lidhur me një ndjenjë të rëndë ankthi. Ky rrëfim nuk synon të hapë plagë të vjetra, por të ndriçojë errësirën në të cilën, si shoqëri, ende endet e vërteta jonë.
Për ata që vetëm pak vite më parë kishin parë masakrat dhe gjenocidin në Bosnje, tymi që ngrihej mbi Kosovë nuk ishte propagandë e huaj. Ishte një skenar i njohur, i frikshëm dhe i përsëritur. Ishte vazhdimi i një tragjedie që kishte filluar shumë më herët.
Para se të ndalemi te përjetimi personal i asaj pranvere të mbushur me frikë, është e domosdoshme të largojmë disa mite të vjetra. Ndërhyrja e NATO-s nuk ishte një akt i papritur apo një kapriço e fuqive të mëdha. Ajo erdhi si pasojë e drejtpërdrejtë e një politike që, nga viti 1991 deri më 1999, përhapi luftë dhe shkatërrim në ish-Jugosllavi.
Disa nga arsyet kryesore që çuan në bombardimin e vitit 1999:
Spastrimi etnik në Kosovë, me dëbimin masiv të popullsisë shqiptare dhe krijimin e një krize humanitare.
Masakra e Reçakut, ku u vranë civilë dhe që tronditi opinionin ndërkombëtar.
Masakra të tjera ndaj civilëve, përfshirë gra, fëmijë dhe të moshuar.
Dështimi i bisedimeve të Rambujesë, ku u refuzua një marrëveshje paqeje.
Shkelja e rezolutave të OKB-së dhe refuzimi i armëpushimit.
Përvoja e mëparshme e Bosnjës dhe Gjenocidi i Srebrenicës, që shtyu ndërhyrjen ndërkombëtare.
Kriza e rëndë humanitare me qindra mijëra të zhvendosur dhe refugjatë.
Shkeljet e vazhdueshme të të drejtave të njeriut dhe represioni ndaj civilëve.
Rreziku i përhapjes së konfliktit në rajon.
Planet për spastrimin e plotë etnik të shqiptarëve të Kosovës.
Ndërsa sirenat e alarmit çanin qetësinë e natës, shumë njerëz jetonin mes dy frikërash: nga bombat që nuk njihnin kombësi dhe nga vetë shteti i tyre. Përvojat e mëparshme kishin treguar se humbjet në front shpesh sillnin hakmarrje ndaj “armiqve të brendshëm”.
Është e rëndësishme të theksohet se ekzistonte një alternativë: diplomacia. Paqja ishte e mundur. Por regjimi i Slobodan Milošević zgjodhi rrugën e luftës. Dhe kjo luftë nuk filloi në vitin 1999 – ajo ishte kulmi i një politike të gjatë dhune që kishte nisur që në fillim të viteve ’90.
Gjatë bombardimeve, propaganda përpiqej të krijonte një realitet tjetër. Ndërsa në ekranet televizive shfaqeshin ura të shkatërruara dhe pretendime për fitore, shumë krime mbeteshin të fshehura. Deportimet masive, zhdukja e identitetit të njerëzve dhe varrezat masive ishin pjesë e një të vërtete që nuk transmetohej.
Pas luftës, u panë edhe pamje hakmarrjeje dhe shkatërrimesh të tjera. Por për vite me radhë, diskutimi publik shpesh ka qenë i njëanshëm, duke anashkaluar faktin se mijëra njerëz u vranë dhe qindra mijëra u dëbuan nga shtëpitë e tyre në një periudhë shumë të shkurtër.
Sot, pas kaq dekadash, mbetet e nevojshme të përballemi me të vërtetën. Nuk mund të ketë paqe të qëndrueshme pa pranim të përgjegjësisë. Historia nuk duhet të përdoret për të ndërtuar mite, por për të mësuar dhe për të mos përsëritur gabimet.
Vetëm duke e parë të kaluarën me sy të hapur mund të ndërtojmë një të ardhme më të drejtë dhe më të qëndrueshme.
Rrëfimi i Damir Gruda na kujton se historia nuk është thjesht një varg datash dhe ngjarjesh, por përvoja njerëzore që lënë gjurmë të thella. Përballja me të kaluarën kërkon guxim – guxim për të pranuar jo vetëm vuajtjen, por edhe përgjegjësinë. Vetëm në këtë mënyrë mund të ndërtohet një e ardhme më e qetë dhe më e drejtë. Kujtesa, kur është e plotë dhe e sinqertë, nuk na ndan – përkundrazi, na jep mundësinë të mos përsërisim më gabimet që kanë shënuar historinë tonë.
Discussion about this post