Sipas botuesit, ribotimi i kësaj vepre përbën një reagim të drejtpërdrejtë institucional ndaj përpjekjeve gjithnjë e më të shprehura për rehabilitim dhe glorifikim të lëvizjes çetnike, si dhe ndaj formave të revizionizmit historik të paargumentuar, të pranishëm në diskursin publik në Mal të Zi dhe më gjerë.
Autori synon që, përmes një analize të mbështetur në dokumente arkivore, të paraqesë në mënyrë sa më të plotë figurën dhe rolin e Pavle Đurišić brenda lëvizjes çetnike të Draža Mihailovićit, duke ndriçuar dimensionet e bashkëpunimit me pushtuesit, programin politik dhe përgjegjësinë për krime lufte – elemente të domosdoshme për një kuptim real dhe jo mitizues të kësaj figure historike.
Studimi i Pajovićit përfshin të dhëna të shumta mbi strukturën ushtarake të formacioneve të udhëhequra nga Đurišići, mbi programin politik dhe ideologjinë e çetnikëve, si dhe mbi qëndrimet e tyre ndaj Lëvizjes Nacionalçlirimtare (NOP), ndaj popullsisë myslimane dhe ndaj çështjeve kombëtare. Një vëmendje e veçantë i kushtohet dokumentimit të krimeve të kryera gjatë Luftës së Dytë Botërore.
Për botimin e ri malazez, autori ka bërë plotësime dhe zgjerime mbi bazën e hulumtimeve të reja shkencore, sidomos pas hapjes së arkivave të huaja pas vitit 1995. Në parathënie theksohet se arkivat italiane – përfshirë Arkivin Historik Diplomatik pranë Ministrisë së Punëve të Jashtme, Arkivin Qendror Shtetëror dhe Arkivin e Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë Italiane – përmbajnë një fond jashtëzakonisht të pasur dokumentesh mbi Luftën e Dytë Botërore në Mal të Zi.
Gjatë qëndrimeve studimore në Itali, Pajovići ka identifikuar mijëra dokumente italiane, ndër to edhe materiale që dëshmojnë për bashkëpunimin sekret të Pavle Đurišićit me pushtuesin italian në janar, shkurt dhe mars të vitit 1942. Sipas autorit, vetëm në këtë periudhë Đurišići ka zhvilluar tetë takime zyrtare me përfaqësues të administratës pushtuese italiane, të panjohura më parë për publikun dhe historiografinë vendore. Në shtojcën e librit publikohen 12 dokumente italiane, si në përkthim ashtu edhe në origjinal, të cilat hedhin dritë mbi aspekte të fshehura të veprimtarisë së tij politike dhe ushtarake.
Matica crnogorska ka shprehur mirënjohje për familjen e akademikut të ndjerë Radoje Pajović, duke theksuar kontributin e tij si historian, montenegrist dhe anëtar i kësaj institucioni. Librin, në emër të botuesit, e ka nënshkruar Ivan Ivanović, sekretar i përgjithshëm i Matica crnogorska. Vepra është botuar në kuadër të bibliotekës “Studije, kritike, eseji”.
Discussion about this post