Por kur thirrjet për drejtësi zëvendësohen me bojkot, dëbim dhe linçim kolektiv, atëherë çështja nuk është më vetëm juridike – bëhet shoqërore dhe politike.
Surdulica, ku sipas regjistrimit jetojnë vetëm gjashtë qytetarë të nacionalitetit shqiptar, papritur u bë skenë e një fushate që synon një familje të tërë për shkak të lidhjes familjare me një të dyshuar. Kjo zhvendosje nga përgjegjësia individuale në ndëshkim kolektiv është alarmuese.
Kur drejtësia zëvendësohet me emocione kolektive
Protesta si formë e shprehjes demokratike është e ligjshme. Dhimbja e familjes së viktimës është e padiskutueshme. Por kërkesa për dëbimin e një familjeje për shkak të përkatësisë etnike apo lidhjeve farefisnore nuk është protestë – është shkelje e parimeve bazë të shtetit të së drejtës.
Në një sistem juridik funksional, përgjegjësia është personale. Nëse ekziston faj penal, ai i takon individit dhe përcaktohet nga gjykata. Thirrjet për bojkot të bizneseve apo dëbim kolektiv krijojnë precedent të rrezikshëm: sot është një familje shqiptare, nesër mund të jetë kushdo tjetër.
Në këtë kontekst, është domethënëse se ministri për të Drejtat e Njeriut dhe të Pakicave e dënoi publikisht gjuhën e urrejtjes, ndërsa një tjetër ministër shprehu mbështetje për protestat, duke i cilësuar si jo-etnike. Edhe nëse motivi fillestar nuk ka qenë etnik, fakti që narrativa u zhvendos drejt “patentës kosovare” dhe përkatësisë kombëtare tregon se tensioni etnik u bë pjesë e diskursit publik.
Rreziku i normalizimit të gjuhës së urrejtjes
Element shqetësues në këtë rast është roli i rrjeteve sociale dhe grupeve në aplikacione të mbyllura komunikimi, ku thirrjet për bojkot dhe dëbim u përhapën pa filtrin e përgjegjësisë publike. Kur gjuha e urrejtjes kalon nga mesazhet virtuale në pankarta dhe protesta fizike, atëherë ajo merr dimension real dhe mund të prodhojë pasoja konkrete për sigurinë e individëve.
Sulmi verbal ndaj gazetares që raportonte nga protesta është tregues i qartë se klima e krijuar nuk është vetëm anti-shqiptare, por edhe anti-institucionale dhe anti-mediatike. Kur gazetari shihet si armik sepse vendos ngjarjen në kontekst ndëretnik, kjo dëshmon për një refuzim të debatit racional.
Dimensioni më i gjerë: pakicat dhe perceptimi i diskriminimit
Ngjarja ndodh në një moment kur pozita e shqiptarëve në jug të Serbisë është diskutuar edhe në nivel ndërkombëtar. Çdo rast i targetimit kolektiv ushqen narrativën e diskriminimit dhe thellon mosbesimin ndërmjet komuniteteve.
Edhe nëse pjesa më e madhe e qytetarëve të Surdulicës nuk e mbështesin bojkotin – siç dëshmojnë disa qytetarë që vazhdojnë të blejnë në ato furra – fakti që një familje ndjehet e detyruar të evakuohet për arsye sigurie është sinjal i fortë se diçka ka dalë jashtë kontrollit.
Surdulica nuk është thjesht një histori lokale. Ajo është një paralajmërim për rrezikun që lind kur emocioni kolektiv zëvendëson drejtësinë institucionale dhe kur përgjegjësia individuale shndërrohet në faj kolektiv.
Nëse shteti i së drejtës do të ruhet, duhet të jetë e qartë:
- Drejtësia kërkohet në gjykatë, jo në rrugë.
- Përgjegjësia është individuale, jo familjare e as etnike.
- Tragjeditë nuk guxojnë të shndërrohen në mjet për përhapje urrejtjeje.
Në të kundërtën, rreziku nuk qëndron vetëm në tensionin e një qyteti të vogël, por në normalizimin e një modeli që mund të përsëritet kudo. Dhe atëherë, viktima e radhës nuk do të jetë vetëm një individ – por vetë kohezioni shoqëror.
Discussion about this post