Në trevat e Bihorit, Rozhajës, Peshterit, Rugovës dhe viseve të tjera shqiptare, dikur një vend të rëndësishëm në jetën e përditshme zinte momja (në fjalorim e gjuhës shqipe: upri -a f. )- nga shprehja nimue, ndihmue. Ajo ishte një formë tradicionale e ndihmës së ndërsjellë, kur fqinjët, vëllazëria dhe miqtë bashkoheshin për t’i ndihmuar një familjeje në kryerjen e punëve të mëdha sezonale në bujqësi dhe blegtori.
Momja nuk ishte thjesht punë. Ajo ishte një manifestim i solidaritetit, i besës dhe i jetës komunitare. Burrat mblidheshin për të kositur livadhet, për të korrur drithin, për të mbledhur sanën apo për të kryer punë të tjera që një familje e vetme vështirë se mund t’i përfundonte në kohë. Ndërkohë, gratë e familjes dhe të vëllazërisë përgatisnin ushqimin për momëtarët, duke shndërruar ditën e punës në një festë të vogël fshatare.
Përveç punës, moma ishte edhe rast gëzimi e argëtimi. Organizoheshin lojëra popullore, gara në hedhjen e gurit nga krahu, tërheqja e konopit, mundja dhe aktivitete të tjera që forconin lidhjet ndërmjet njerëzve dhe e bënin më të lehtë lodhjen e ditës.
Tregimi që sjellim më poshtë nga autori Haćim Rastoder na kthen në atë kohë kur livadhet e Bihorit mbusheshin me kositës, kur aroma e kaçamakut përhapej nëpër oborre dhe kur puna, buka dhe miqësia shkonin gjithmonë bashkë.
“Në Bihor dikur nuk mund të imagjinohej as moba, as kositja e livadheve, as tubimet e njerëzve pa kaçamakun. Kur vera përvëlonte tokën dhe bari rritej deri në brez, organizoheshin mobat e kositësve. Mblidheshin fqinjët, të afërmit dhe miqtë për t’i dalë në ndihmë njëri-tjetrit, sepse dihej mirë se një njeri i vetëm nuk mund t’ia dilte mbanë të gjitha punëve.
Ende pa zbardhur dita, nga shtëpia e Sulos ngrihej tymi i oxhakut. Në oborr përhapej aroma e kaçamakut, ndërsa në kuzhinë hanuma e Sulos përziente në kazanin e madh prej bakri miellin e misrit. Lugëza e drurit godiste anët e kazanit, kurse avulli ngrihej deri në tavan.
Jashtë dëgjohej trokëllima e kosave.
— Hajdeni burra, vesa është e mirë për kositje! – thirri Nasufi, ndërsa mprehte kosën me gurin italian.
Omeri hodhi peshqirin e bardhë mbi supe dhe me të qeshur tha:
— Nëse Sulo sot nuk nxjerr kaçamak të mirë, unë më nuk i vij në mobë!
Të gjithë shpërthyen në gaz.
— Hesht more njeri, – ia ktheu Fatmiri. – E di mirë se hanuma e tij bën kaçamak që luga të kthehet vetë në kazan.
Filloi kositja. Kositëset fishkëllenin përgjatë livadhit, bari binte në rreshta të gjatë, ndërsa dielli ngjitej ngadalë mbi kodrat e Bihorit. Deri në mesditë njerëzit ishin mbuluar nga djersa; uria kishte filluar t’i mundojë dhe stomakët u gurgullonin.
Atëherë Sulo u ndal në skajin e livadhit dhe thirri me zë të lartë:
— Aman, o burra! Lërini kosat! Dreka është gati!
Kositësit u ulën nën hijen e një dardhe të vjetër. Mbi sofrën e bardhë u vendos kazani i madh me kaçamak, pranë tasave me qumësht të thartë, djathë dhe pak kajmak sipër.
Sulo i priti me buzëqeshje:
— Urdhëroni burra, dita është e gjatë!
Nasufi mbushi lugën plot dhe fryu mbi të.
— Eh, kjo quhet drekë! Pa kaçamak nuk ka as kositës.
Omeri tundi kokën dhe tha duke qeshur:
— Kaçamak, ushqim i të uriturit!
Fatmiri qeshi.
— Pse i të uriturit?
— Sepse ngopesh tani, o trim, por pasdite bëhesh prapë i uritur! – ia ktheu Omeri.
Të gjithë shpërthyen në të qeshura.
Sulo shtoi:
— E vërtetë është. Kaçamaku të ngop shpejt, por edhe urinë ta zgjon shpejt.
Nasufi lëpiu lugën dhe tha:
— Por nuk ka kafshatë më të ëmbël pas kositjes së mëngjesit. Kur ndien aromën e miellit të misrit dhe të qumështit të thartë, harron gjithë lodhjen.
Dielli po digjte gjithnjë e më fort. Kositësit u ngritën përsëri. Dikush shtrëngoi brezin, dikush fshiu djersët nga balli dhe kosat nisën sërish të fishkëllenin nëpër livadhet e Bihorit.
Teksa largoheshin drejt barit të prerë, Omeri thirri edhe një herë:
— Sulo! Nëse ka edhe për darkë kaçamak, unë mbetem në momë edhe nesër!
Dhe mbi livadh u përhap sërish e qeshura, e përzier me tingullin e kosave dhe aromën e kaçamakut të ngrohtë, atij ushqimi të vjetër bihoras që ushqente njësoj si të varfrin, ashtu edhe trimat.”
redaksia dardaniapress.net
Discussion about this post