Tekst Hysa Shkrelija „Kuj i takon Rexho Mulliqi?“ nije samo biografski prikaz jednog kompozitora. To je istovremeno kulturni esej, identitetska rasprava i pokušaj da se kroz umjetničko stvaralaštvo odgovori na pitanje nacionalne pripadnosti jednog od najvećih kompozitora Kosova i albanskog kulturnog prostora.
Muzika kao odgovor na politička pitanja
Autor polazi od činjenice da se i nekoliko decenija nakon smrti Rexha Mulliqija vode polemike o njegovom nacionalnom identitetu. Srbi ga predstavljaju kao jugoslavenskog ili srpskog kompozitora, Bošnjaci ističu njegovo porijeklo iz sandžačko-plavsko-gusinjskog prostora, dok Crnogorci naglašavaju mjesto njegovog rođenja. Nasuprot tome, Shkreli nudi jednostavan odgovor: identitet umjetnika najbolje se prepoznaje kroz njegovo djelo.
To je ujedno i centralna teza cijelog teksta.
Autor ne insistira na etničkom porijeklu koliko na činjenici da je Mulliqi gotovo cjelokupno svoje stvaralaštvo posvetio albanskom folkloru, albanskim motivima i albanskoj muzičkoj tradiciji. Upravo zato Shkreli smatra da je njegov umjetnički opus najjači dokaz njegove kulturne pripadnosti.
Biografija kao drama XX stoljeća
Posebnu vrijednost teksta predstavlja povezivanje životne priče kompozitora sa političkom historijom Balkana.
Mulliqijev život prikazan je kao niz iskušenja:
- školovanje u Skoplju;
- studije u Beogradu;
- zatvaranje nakon sukoba Tito–Staljin;
- boravak na Golom otoku;
- višedecenijski nadzor državnih službi;
- kulturni rad u Prištini;
- stalne sumnje režima prema njegovoj ličnosti.
Autor uspijeva pokazati da Mulliqi nije bio samo kompozitor nego i čovjek koji je nosio teret političkih okolnosti svog vremena.
„Baresha“ i problem popularne percepcije
Zanimljivo je da Shkreli kritički ukazuje na činjenicu da šira javnost Mulliqija danas najčešće povezuje samo sa pjesmom „Baresha“. Prema autoru, to je razumljivo, ali istovremeno i nepravedno prema stvarnom značaju kompozitora.
Na taj način tekst otvara važno pitanje odnosa između popularne i umjetničke muzike.
Dok je „Baresha“ postala simbol jedne epohe, Mulliqijev doprinos simfonijskoj, horskoj, filmskoj i kamernoj muzici često ostaje u sjeni tog velikog hita.
Važna činjenica: Mulliqi je komponovao na albanskom muzičkom nasljeđu
Jedan od najjačih argumenata koji se provlači kroz cijeli tekst jeste tvrdnja da je Rexho Mulliqi stvarao gotovo isključivo na osnovama albanskog folklora i albanske muzičke tradicije.
Njegove simfonije, kantate, horska djela, filmska muzika i harmonizacije narodnih pjesama oslanjaju se na albanske motive, ritmove i melodijske obrasce. Autor zbog toga zaključuje da se kulturni identitet kompozitora ne može odvojiti od njegovog stvaralaštva.
Upravo tu leži najjača poruka cijelog članka:
„Pitajte moju muziku.“
Ovu rečenicu, koju Shkreli pripisuje samom Mulliqiju, koristi kao simboličan odgovor na sve kasnije polemike o njegovoj nacionalnoj pripadnosti.
Kritika institucionalnog zaborava
Tekst nije samo biografski nego i polemički.
Autor otvoreno kritikuje institucije koje nisu dovoljno radile na očuvanju Mulliqijeve ostavštine:
- nestanak originalnih partitura;
- nestanak bisti;
- nedovoljnu muzeološku zaštitu;
- odsustvo sistematskog istraživanja njegovog opusa.
Na taj način članak prelazi granice obične biografije i postaje poziv za ozbiljnije proučavanje jednog od najvažnijih kompozitora albanske muzike XX stoljeća.
Stil i metodologija
Shkreli piše novinarskim stilom, pristupačnim široj publici.
Njegov tekst nije akademska studija. U njemu nema naučnog aparata, fusnota niti muzikološke analize kompozicija. Međutim, upravo ta publicistička forma omogućava autoru da približi složenu ličnost Rexha Mulliqija širem čitateljstvu.
Tekst karakterišu:
- bogata naracija;
- emotivan ton;
- jasna argumentacija;
- kombinacija biografskih podataka i kulturne interpretacije;
- snažna identitetska dimenzija.
Zaključak
Najveća vrijednost teksta Hysa Shkrelija nije u pokušaju da „prisvoji“ Rexha Mulliqija za jedan narod, nego u nastojanju da pokaže kako umjetničko djelo često govori više od političkih deklaracija.
Ako se identitet umjetnika mjeri njegovim stvaralaštvom, onda je teško osporiti činjenicu da je Rexho Mulliqi najveći dio svog života posvetio upravo albanskoj muzičkoj tradiciji. Istovremeno, njegova muzika prevazilazi nacionalne granice i pripada kulturnoj baštini cijelog Balkana.
Zato se odgovor na pitanje iz naslova može sažeti u jednoj rečenici:
Rexho Mulliqi pripada prije svega muzici, a kroz muziku i albanskoj kulturnoj tradiciji iz koje je crpio svoju inspiraciju i kojoj je posvetio najveći dio svog stvaralačkog života
Discussion about this post